BİRİNCİ KISIM
Amaç, Kapsam, Tanımlar
Amaç
Madde 1 - Bu Kanunun
amacı,ekonominin gereklerine ve kamu yararına uygun
olarak tüketicinin sağlık ve güvenliği ile
ekonomik çıkarlarını koruyucu,
aydınlatıcı,eğitici,zararlarını tazmin edici,çevresel
tehlikelerden korunmasını sağlayıcı önlemleri almak ve
tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini özendirmek
ve bu konudaki politikaların oluşturulmasında gönüllü
örgütlenmeleri teşvik etmeye ilişkin hususları
düzenlemektir.
Kapsam
Madde 2 - Bu Kanun,1 inci
maddede belirtilen amaçlarla mal ve hizmet piyasalarında
tüketicinin taraflardan birini oluşturduğu her türlü hukuki
işlemi kapsar.
Tanımlar
Madde 3 - Bu Kanunun
uygulamasında;
a) Bakanlık: Sanayi ve Ticaret
Bakanlığını,
b) Bakan: Sanayi ve Ticaret Bakanını,
c) Mal: Ticaret konusu taşınır eşyayı,
d) Hizmet: Bir ücret veya menfaat
karşılığında yapılan bedeni ve/veya fikri faaliyetleri,
e) Standart: Türk Standardını,
f) Tüketici: Bir mal veya hizmeti özel
amaçlarla satın alarak nihai olarak kullanılan veya tüketen
gerçek veya tüzel kişiyi,
g) Satıcı:Kamu kurum ve kuruluşları da
dahil olmak üzere tüketiciye mal ve hizmet sunan gerçek veya
tüzel kişileri,
h) İmalatçı - Üretici: Kamu kurum ve
kuruluşları da dahil olmak üzere tüketiciye sunulmuş olan
mal veya hizmetleri ya da bu mal veya hizmetlerin
hammaddelerini yahut ara mallarını üretenleri,
i) Tüketici Örgütleri: Tüketicinin
korunmaası amacıyla kurulan dernek,vakıf ve tüketim
kooperatiflerini,
İfade eder.
İKİNCİ KISIM
Tüketicinin Korunması ve
aydınlatılması
Ayıplı Mal ve Hizmetler
Madde 4 - Ambalajında,etiketinde,tanıtma ve kullanma kılavuzunda yer
alan veya satıcı tarafından vaadedilen veya
standardında tespit edilen nitelik ve/veya niceliğine aykırı
olan ya da tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini
veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya
ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler
içeren mal veya hizmetler, ayıplı mal veya ayıplı hizmet
olarak kabul edilir.
Satın alınan malın ayıplı olduğunun
anlaşılması halinde;tüketici,malı teslim aldığı tarihten
itibaren 15 gün içerisinde bu malları satıcı firmaya geri
vererek değiştirilmesini veya ödediği bedelin iadesini veya
ayıbın neden olduğu değer kaybının bedelden indirimini ya da
ücretsiz olarak tamirini talep edebilir.
Tüketici bu taleplerden herhangi birisini
tercihte serbesttir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu
talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Ayıplı maldan ve/veya
ayıplı malın neden olduğu her türlü zarardan dolayı
tüketiciye karşı satıcı,bayi, acenta,imalatçı-üretici ve
ithalatçı,müştereken ve müteselsilen sorumludurlar.
Satılan malın ayıplı olduğunun bilinmemesi
bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Satılan malın ayıbı gizli nitelikte ise
veya ayıp tüketiciden hile ile gizlenmişse,satıcı 15 gün
içerisinde kendisine başvurulmadığını ileri sürerek
sorumluluktan kurtulamaz.
Satıcı daha uzun bir süre için garanti
vermemiş ise,ayıplı maldan ve ayıplı malın neden olduğu her
türlü zararlardan dolayı açılacak davalar,ayıp daha sonra
ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye teslimi tarihinden
itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak satıcı,satılan
malın ayıbını tüketiciden hile ile gizlemiş ise,2 yıllık
zamanaşımı süresinden yararlanamaz.
Ayıplı hizmetler hakkında da yukarıdaki
hükümler uygulanır. Ayıplı hizmetin yeniden görülmesi
imkansızlaşmışsa veya amaca aykırı sonuçlar doğuracak
nitelikte ise,bedel iadesinde tüketicinin ayıplı hizmetten
sağladığı fayda kadar indirim yapılır.
Ayıplı olduğu bilinerek satın alınan mal
ve hizmetler hakkında yukarıdaki hükümler uygulanmaz.
Satışa sunulacak kullanılmış,tamir edilmiş
veya ayıplı mal üzerine veya ambalajına,imalatçı veya satıcı
tarafından alıcının kolaylıkla okuyabileceği şekilde
"özürlüdür" ibaresini içeren bir etiket konulması
zorunludur. Bu durum,tüketiciye verilen fatura,fiş veya
satış belgesi üzerinde de gösterilir.
Yalnızca ayıplı mal satan veya işyerinin
bir kat ya da reyon gibi bir bölümünü sürekli olarak ayıplı
mal satışına tahsis etmiş olan satıcılara yukarıdaki fıkra
hükmü uygulanmaz.
Satıştan Kaçınma
Madde 5 - Üzerinde
"numunedir" veya veya "satılık değildir" ibaresi bulunmayan
bir malın;ticari bir kuruluşun vitrininde,rafında veya
açıkça görülebilir herhangi bir yerinde teşhir edilmesi,onun
stokta bulunduğu anlamına gelir. Satıcı teşhir ettiği
malların satışından kaçınamaz. Satılmadığı halde satılmış
gibi gösteremez.
Hizmetlerin satışından da haklı bir sebep
olmaksızın kaçınılamaz.
Satıcı,bir mal veya hizmetin satışını,o
mal veya hizmetin kendisi tarafından belirlenen
miktar,sayı,ebat veya süresi kadar satınalınması ya da başka
bir malın veya hizmetin satınalınması koşuluna bağlı
kılamaz.
Malın ya da hizmetin belli
miktar,sayı,ebat ya da süre koşuluyla satılması,
teamül,ticari örf veya adetten ise,üçüncü fıkra hükmü
uygulanmaz.
Taksitli Satışlar
Madde 6 - Taksitli
satışlarda;tüketici,borçlandığı toplam miktarı önceden ödeme
hakkına sahiptir. Tüketici aynı zamanda,bir taksit
miktarından az olmamak şartıyla bir veya birden fazla taksit
ödemesinde bulunabilir. Her iki durumda da satıcı, ödenen
miktara göre gerekli faiz indirimini yapmakla yükümlüdür.
Satıcı,taksitlerden birinin veya
birkaçının ödenmemesi halinde kalan borcun tümünün ifasını
talep etme hakkını saklı tutmuşsa,bu hak;ancak satıcının
bütün edimlerini ifa etmiş olması durumunda ve tüketicinin
ifa edilmemiş bir ediminin üzerinden en az dört hafta geçmiş
olması ve satıcının en az bir haftalık bir süre vererek
muacceliyet uyarısında bulunması koşullarıyla
kullanılabilir. Taraflarca belirlenen ve tüketiciye yazılı
olarak bildirilen mal veya hizmetin toplam satış fiyatı
hiçbir şekilde artırılamaz. Taksitli satışlarda
satıcı,aşağıdaki bilgileri yazılı olarak bildirmek ve
taraflar arasında aktedilen sözleşmenin bir nüshasını
tüketiciye vermek zorundadır.
a) Mal ve hizmetlerin peşin satış fiyatı,
b) Vadeye göre faiz ile birlikte ödenecek
toplam satış fiyatı,
c) Faiz miktarı,faizin hesaplandığı yıllık
oran ve gecikme faizi oranı,
d) Ön ödeme tutarı,
e) Ödeme planı.
Kampanyalı Satışlar
Madde 7 - Gazete,radyo,televizyon ilanı vesair yollarla halka
duyurularak düzenlenen kampanyalara iştirakçi kabul etmek
suretiyle ve malın veya hizmetin bilahare teslim edilmesi
veya yerine getirilmesi vaadiyle yapılan satışlarda, ilan ve
taahhüt edilen mal ve hizmetlerin teslimatının zamanında
yapılmaması, fiyat,nitelik ve miktarında anlaşmalara aykırı
davranılması durumunda,satıcı,
bayi,acenta,temsilci,imalatçı-üretici ve ithalatçı
müştereken ve müteselsilen sorumludur.
Kampanyalı satış olarak nitelendirilemeyen
ancak,malın veya hizmetin bilahare teslim veya yerine
getirilmesi koşuluyla yapılan her türlü satışlar da birinci
fıkra hükmüne tabidir.
Kampanyalı satışlarda satıcı,6 ıncı
maddenin üçüncü fıkrasında belirtilen bilgilere ek
olarak,"kampanya bitiş tarihi" ve "malın ya da hizmetin
teslim veya yerine getirilme tarih ve şekli"ne ilişkin
bilgileri de yazılı olarak vermekle yükümlüdür.
Taksitle yapılan kampanyalı satışlarda,6
ncı maddenin birinci ve ikinci fıkra hükümleri de uygulanır.
Kapıdan Satışlar
Madde 8 - Kapıdan
satışlar;işyeri,fuar,panayır gibi satış mekanları dışında,
önceden mutabakat olmaksızın yapılan,değeri 1.000.000
(3.400.000) Türk Lirasını aşan,tecrübe ve muayene koşullu
satışlardır.
Bu tür satışlarda;tüketici,yedi günlük
tecrübe ve muayene süresi sonuna kadar malı,kabul veya
hiçbir gerekçe göstermeden,reddetmekte serbesttir. Satıcı
almış olduğu bedeli,kıymetli evrakı ve tüketiciyi bu hukuki
işlemden dolayı borç altına sokan her türlü belgeyi,cayma
bildiriminin kendisine iadeli taahhütlü mektup ya da noter
aracılığı ile ulaşması veya bizzat teslim edilmesi
tarihinden itibaren 10 gün içerisinde tüketiciye iade
etmekte ve 20 gün içerisinde de malı almakla yükümlüdür.
Tüketici,malı kendisine teslim anındaki
durumu ile geri vermekle ve kullanım söz konusu ise,kullanma
dolayısıyla malın ticari değerindeki kaybı tazminle
yükümlüdür. Malın tüketicinin zilyedinde
bulunması,başlıbaşına bir değer azalmasını ifade eder.
Mal veya hizmetin iadesi imkansızlaşmış
veya amaca aykırı hale gelmişse tüketici,bu mal veya
hizmetten sağladığı fayda kadar bir bedeli satıcıya ödemekle
yükümlüdür.
Satıcının mal veya hizmeti işyeri dışında
satışa sunması,teamül,ticari örf veya adetten ise,bu madde
uygulanmaz.
Taksitle yapılan kapıdan satışlarda,ayrıca
6 ncı madde hükümleri uygulanır.
Birinci fıkrada belirtilen 1.000.000
liralık değer,her yılın Ekim ayı sonunda Devlet İstatistik
Enstitüsü'nün Toptan Eşya Fiyatları Endeksinde meydana gelen
ortalama fiyat artışı oranında artar.Bu durum,Bakanlıkça her
yıl Aralık ayı içinde Resmi Gazetede ilan edilir.
Kapıdan Satışlarda Satıcının
Yükümlülüğü
Madde 9 - Kapıdan
satışlarda satıcı,hazırladığı sözleşme,fatura veya tesellüm
makbuzu ile birlikte en az 12 punto siyah koyu harflerle
yazılmış "Tüketicinin hiçbir hukuki ve cezai sorumluluk
üstlenmeksizin ve hiçbir gerekçe göstermeksizin yedi gün
içerisinde malı reddederek alım-satım işleminden cayma
hakkının var olduğunu ve cayma ihbarının satıcıya bildirimi
tarihinden on gün içinde de tüketicinin vermiş olduğu
bedelin,kıymetli evrakın ve tüketiciyi bu hukuki işlemden
dolayı borç altına sokan her türlü belgenin satıcı
tarafından iade edileceği"ni bildiren bir belgeyi;sahip
olduğu hakların kendisine anlatıldığını, cayma hakkını
açıklayan belgenin kendisine teslim edilip satıcının açık
adresinin bildirilmiş olduğunu beyan eden ve tüketici
tarafından da imzalanmış olan bir tutanak karşılığında
tüketiciye vermekle yükümlüdür.
Satıcı tüketiciden almış olduğu imzalı
belgeyi bir uyuşmazlık halinde mahkemeye ibraz etmekle
yükümlüdür. Satıcının bu belgeyi ibraz edememesi ya da ibraz
etmemesi halinde,satıcının bu belgede belirtilmiş olan
borçlarını yerine getirmemiş olduğu kabul edilir.
Tüketici Kredisi
Madde 10 - Tüketicilerin
banka veya benzeri finans kurumlarına bir mal veya hizmeti
satın almak amacıyla tüketici kredisi almak için
başvurmaları durumunda banka veya finansman kuruluşları ile
tüketiciler arasında yazılı bir sözleşmenin yapılması ve bu
sözleşmenin bir nüshasının da tüketiciye verilmesi
zorunludur. Taraflar arasında akdedilen sözleşmede öngörülen
kredi şartları,sözleşme süresi içerisinde tüketici aleyhine
değiştirilemez.
Sözleşmede;
a) Faizin hesaplandığı yıllık oran,
b) Ödeme tarihleri,anapara,faiz,fon ve
diğer masrafların ayrı ayrı belirtildiği ödeme planı,
c) Tüketici kredisi tutarı,
d) Faiz ve diğer unsurlarla birlikte
toplam borç tutarı,
e) İstenecek teminatlar,
f) Gecikme faizi oranı,
g) Borçlunun temerrüde düşmesinin hukuki
sonuçları,
h) Kredinin vadesinden önce kapatılmasına
ilişkin şartlar,
Aranır.
Tüketici, banka veya finans kurumlarına
borçlandığı toplam miktarı önceden ödeyebileceği gibi aynı
zamanda vadesi gelmemiş bir ya da birden çok taksit
ödemesinde de bulunabilir. Her iki durumda da banka veya
finans kurumları, ödenen miktara göre gerekli faiz, komisyon
indirimini yapmakla yükümlüdürler.
Banka veya finans kurumlarının, tüketici
kredisini, belirli bir mal veya hizmetin satın alınması ya
da belirli bir satıcı ile yapılacak hukuki işlem koşulu ile
vermeleri durumunda bunlar, satılan malın ayıbından ötürü
tüketiciye karşı satıcı ile müştereken ve müteselsilen
sorumlu olurlar.
Süreli Yayınlar
Madde 11 - Süreli
yayınlara abone olan tüketiciler, abonelik sözleşmesinde yer
alan fiyat ve niteliğe ilişkin koşullara aykırı davranılması
hallerinde, abone işlemlerini yapan sorumlu kişiye ya da
yayın kurumuna isteklerini yazılı olarak bildirmek kaydıyla
aboneliklerine tek taraflı son verebilirler. Yayıncı, abone
ücretinin geri kalan kısmını hiçbir kesinti yapmaksızın 15
gün içinde iade etmekle yükümlüdür.
Tüketicinin aboneliğe son verme isteği;
yazılı bildirimin satıcıya ulaştığı tarihten itibaren günlük
yayınlarda 15 gün, haftalık yayınlarda 1 ay, aylık
yayınlarda 3 ay sonra yürürlüğe girer. Daha uzun süreli
yayınlarda ise, bildirimden sonraki ilk yayını müteakiben
yürürlüğe konulur.
(Ek: 15/1/1997-4226/1 md.) Süreli yayın
kuruluşlarınca düzenlenen ve her ne amaç ve şekilde olursa
olsun, bilet, kupon, iştirak numarası, oyun, çekiliş ve
benzeri yollarla süreli yayın dışında ikinci bir ürün
verilmesinin taahhüt edildiği kampanyalarda; kitap, dergi,
ansiklopedi, afiş, bayrak, poster, sözlü veya görüntülü
manyetik bant veya optik disk gibi süreli yayıncılık
amaçlarına aykırı olmayan kültürel ürünler dışında hiçbir
mal ya da hizmetin taahhüdü ve dağıtımı yapılamaz. Her
halukarda bu mal veya hizmetin piyasa değeri, tüketicinin
ilgili kampanya süresince süreli yayını satın almak için
ödediği toplam bedelin % 50'sini aşamaz ve bu şekildeki
kampanyaların süresi 60 günü geçemez. Kampanya konusu mal
veya hizmet bedelinin bir bölümünün tüketici tarafından
karşılanması, bu mal veya hizmetin ikinci ürün sayılmasına
engel değildir.
(Ek: 15/1/1997 - 4226/1 md.) Kampanya
süresince, süreli yayının satış fiyatı, ikinci ürün olarak
verilmesi taahhüt edilen mal veya hizmetin yol açtığı
maliyet artışı nedeniyle artırılamaz. Kampanya konusu mal
veya hizmet taahhüdü ve dağıtımı bölünerek yapılamayacağı
gibi, bu mal veya hizmetin ayrılmaz ya da tamamlayıcı
parçaları da ayrı bir kampanya konusu haline getirilemez. Bu
Kanunun uygulamasında, ikinci ürün olarak verilmesi taahhüt
edilen her bir mal veya hizmete ilişkin işlemler bağımsız
bir kampanya olarak kabul edilir.
Etiket
Madde 12 - Ticaret konusu
olan ve perakende satışa arz edilen malların veya
ambalajlarının yahut kaplarının üzerine kolaylıkla
görülebilir, okunabilir şekilde o malın menşei, cinsi ve
fiyatı hakkında bilgileri içeren etiket konulması, etiket
konulması mümkün olmayan hallerde aynı bilgileri kapsayan
listelerin görülebilecek şekilde uygun yerlere asılması
zorunludur.
Hizmetlerin tarife ve fiyatlarını gösteren
listeler de birinci fıkraya göre düzenlenerek asılır.
Bakanlık, etiket ve tarife listelerinin
şeklini, içeriğini, usul ve esaslarını bir yönetmelikle
düzenler.
Belediyeler, bu madde hükümlerinin
uygulanması ve izlenmesine ilişkin işleri yürütmekle
görevlidirler.
Garanti Belgesi
Madde 13 - İthalatçı veya
imalatçı firmalar ithal ettikleri veya ürettikleri sanayi
malları için garanti belgesi düzenlemek zorundadırlar.
Garanti belgesinin tekemmül ettirilerek tüketiciye verilmesi
sorumluluğu, tüketicinin malı satın aldığı satıcı, bayi,
acenta ya da temsilciliklere aittir. Garanti süresi malın
teslim tarihinden itibaren başlar ve asgari bir yıldır.
Garanti belgeleri, satın alınan mala ilişkin faturanın tarih
ve sayısı ile bandrol ve seri numarasını içermek zorundadır.
Satıcı; garanti belgesi kapsamındaki
malların, garanti süresi içerisinde, gerek malzeme ve
işçilik gerekse montaj hatalarından dolayı arızalanması
halinde malı işçilik masrafı, değiştirilen parça bedeli ya
da başka herhangi bir ad altında hiçbir ücret talep
etmeksizin tamir ile yükümlüdür.
Garanti süresi içerisinde sık sık
arızalanması sonucu maldan yararlanamamanın süreklilik
arzetmesi veya tamiri için gereken azami sürenin aşılması
hallerinde, tüketici, malın ücretsiz olarak yenisi ile
değiştirilmesini satıcıdan talep edebilir. Satıcı bu talebi
reddedemez. Tüketicinin bu talebine karşı satıcı, bayi,
acenta, imalatçı-üretici ve ithalatçı müştereken ve
müteselsilen sorumludurlar.
Tüketicinin malı kullanım kılavuzunda
yeralan hususlara aykırı kullanılmasından kaynaklanan
arızalar, iki ve üçüncü fıkra hükümleri kapsamı dışındadır.
Bakanlık, hangi sanayi mallarının garanti
belgesi ile satılmak zorunda bulunduğunu ve bu malların
arızalarının tamiri için gereken azami süreleri Türk
Standartları Enstitüsü ile birlikte müştereken tespit ve
ilanla görevlidir.
Tanıtma ve Kullanma Kılavuzu
Madde 14 - Sanayi
mallarından ithal edilmiş olanların, bakım, onarım ve
kullanılmasına ait tanıtma ve kullanım kılavuzlarının aslına
uygun Türkçe tercümeleriyle, yurt içinde üretilenlerin
bakım, onarım ve kullanılmasını gösterir Türkçe tanıtım ve
kullanım kılavuzlarıyla birlikte satılması zorunludur.
Bakanlık, sanayi mallarından hangilerinin
tanıtma ve kullanım kılavuzu ile satılmak zorunda
bulunduğunu Türk Standartları Enstitüsü ile birlikte tesbit
ve ilanla görevlidir.
Servis Hizmetleri
Madde 15 - İthalatçı veya
imalatçılar sattıkları sanayi malları için o malın
Bakanlıkça tespit ve ilan edilen kullanım ömrü süresince,
bakım, onarım ve servis hizmetlerini yürütecek istasyonları
kurmak ve yeterli teknisyen kadrosu ile yedek parça stoku
bulundurmak zorundadırlar.
Bakanlık, hangi mallar için servis
istasyonları kurulmasının zorunlu olduğu ile servis
istasyonlarının kuruluş ve işleyişine dair usul ve esasları
Türk Standartları Enstitüsü ile müştereken tespit ve ilanla
görevlidir.
Ticari Reklamlar ve İlanlar
Madde 16 - Ticari reklam
ve ilanların yasalara ve genel ahlaka uygun, dürüst ve doğru
olmaları esastır.
Tüketiciyi aldatıcı, yanıltıcı veya onun
tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, tüketicinin
can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet
hareketlerini ve suç işlemeye özendirici, kamu sağlığını
bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve özürlüleri
istismar edici reklam ve ilanlar yapılamaz.
Reklam Kurulu
Madde 17 - Ticari reklam
ve ilanlarda uyulması gereken ilkeleri belirlemek, bu
ilkeler çerçevesinde ticari reklam ve ilanları incelemek ve
inceleme sonucuna göre 16 ncı madde hükümlerine aykırı
hareket edenleri cezalandırmak, sözkonusu reklam ve ilanları
durdurmak ve/veya aynı yöntemle düzeltmek hususlarında
Bakanlığa öneride bulunmakla görevli bir "Reklam Kurulu"
kurulmuştur.
Reklam Kurulu, ticari reklam ve ilanlarda
uyulması gereken ilkeleri belirlemede; ülke koşullarının
yanısıra, reklamcılık alanında evrensel kabul görmüş tanım
ve kuralları da dikkate alır.
Başkanlığı, Bakanın görevlendireceği
ilgili Genel Müdür tarafından yürütülen Reklam Kurulu;
a) Bakanlıkça, yükseköğrenim görmüş ve
iktisat, maliye, hukuk ve işletmecilik dallarından birinde
veya birkaçında en az 10 yıllık tecrübesi bulunan kişiler
arasından görevlendirilecek bir üye,
b) Adalet Bakanlığı'nca, bu Bakanlıkta
idari görevlerde çalışan hakimler arasından
görevlendirilecek bir üye,
c) Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu'nca
görevlendirilecek bir üye,
d) Yükseköğretim Kurulunun reklamcılık
alanında uzman üniversite öğretim elemanları arasından
seçeceği bir üye,
e) Türk Tabibleri Birliği Merkez
Konseyi'nin görevlendireceği bir üye,
f) Türkiye Barolar Birliğinin
görevlendireceği bir üye,
g) Türkiye Odalar ve Borsalar Birliğinin
görevlendireceği bir üye,
h) Ankara, İstanbul ve İzmir Gazeteciler
Cemiyetlerinin kendi aralarından seçeceği bir üye,
i) Reklamcılar derneklerinin veya varsa
üst kuruluşlarının seçeceği bir üye,
j) Tüketici Konseyinin Konseye katılan
tüketici örgütü temsilcileri arasından seçeceği bir üye,
k) Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin
görevlendireceği bir üye,
l) Türkiye Esnaf ve Santkarlar
Konfederasyonunun görevlendireceği bir üye,
m) Türk Standartları Enstitüsü'nden bir
üye,
n) Diyanet İşleri Başkanlığından bir üye,
o) Mühendis Odaları Birliğinden bir üye,
p) İşçi Konfederasyonlarından iki üye,
Olmak üzere onyedi üyeden oluşur.
Kurul üyelerinin görev süreleri üç yıldır.
Süresi bitenler yeniden görevlendirilebilir veya
seçilebilir. Üyelikler herhangi bir sebeple boşaldığı
takdirde boşalan yerlere üçüncü fıkra esasları dahilinde bir
ay içerisinde görevlendirme veya seçim yapılır.
Kurul en az ayda bir defa veya ihtiyaç
duyulduğu her zaman Başkanın çağrısı üzerine toplanır.
Kurul, Başkan dahil en az dokuz üyenin
hazır bulunması ile toplanır ve toplantıya katılanların
çoğunluğu ile karar verir.
Kurul, gerekli görülen hallerde sürekli ve
geçici olarak görev yapmak üzere özel ihtisas komisyonları
kurabilir. Kurulun bu komisyonlarda görev yapmasını uygun
göreceği kamu personeli, ilgili kamu kuruluşlarınca
görevlendirilir.
Kurul üyeleri ile özel ihtisas komisyonu
üyelerinden kamu görevlisi olanlara verilecek huzur hakkı
ile kamu görevlisi olmayan kurul üyelerine ödenecek huzur
ücreti Bakanlıkça belirlenir.
Kurulun sekreterya hizmetleri Bakanlık
tarafından yerine getirilir.
Reklam kurulunun görevleri, kuruluş,
çalışma usul ve esasları ile sekreterya hizmetlerinin ne
suretle yerine getirileceği Bakanlık tarafından çıkarılacak
bir yönetmelikle belirlenir.
Zararlı ve Tehlikeli Mal ve
Hizmetler
Madde 18 - Tüketicinin
kullanımına sunulan mal ve hizmetlerin kişi ve çevre
sağlığına zararlı veya tehlikeli olabilmesi durumunda, bu
malların emniyetle kullanılabilmesi için üzerine veya ekli
kullanım kılavuzlarına, bu durumla ilgili açıklayıcı bilgi
ve uyarılar, açıkça görülecek ve okunacak şekilde konulur
veya yazılır. Bakanlık, hangi mal veya hizmetlerin
açıklayıcı bilgi ve uyarıları taşıması gerektiğini ve bu
bilgi ve uyarıların şeklini ve yerini Türk Standartları
Enstitüsü ile birlikte tespit ve ilanla görevlidir.
Kalite Denetimi
Madde 19 - Bakanlık,
tüketicinin can ve mal güvenliği ile fizik ve çevre
sağlığına ve bu konularda bilgilendirilmesine ilişkin,
standardına göre veya standardı yoksa standarda esas teşkil
etmek üzere belirlenecek özelliklere göre yapılacak kalite
denetimi ile mal, hizmet ve tesislerin belgelendirilmesi
hakkındaki usul ve esasları, Türk Standartları Enstitüsünün
görüşünü alarak tespit ve ilanla görevlidir.
Ancak 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu
uyarınca Turizm Bakanlığından belgeli ve belgelendirilecek
tesisler bu uygulamadan muaftır.
Tüketicinin Eğitilmesi
Madde 20 - Tüketicinin
eğitilmesi konusunda her derecedeki okulların ders
programlarına Milli Eğitim Bakanlığınca gerekli ilaveler
yapılır.
Tüketicinin eğitilmesi ve aydınlatılması
için kitap, mecmua ve broşür çıkarılmasına ve tüketicinin
biliçlendirilmesi için radyo ve televizyonlarda programlar
düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar, Tüketici Konseyinin
önerisi ile Bakanlıkça tespit ve ilan olunur.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Tüketici Kuruluşları
Tüketici Konseyi
Madde 21 - Tüketicinin
sorunlarının, ihtiyaçlarının ve çıkarlarının korunmasına
ilişkin gerekli tedbirleri araştırmak, sorunların tüketici
lehine çözülmesi için alınacak tedbirlerle, bu Kanunun
uygulanmasına yönelik tedbirlere dair görüşleri ilgili
mercilere iletmek amacıyla, Bakanlığın koordinatörlüğünde
bir "Tüketici Konseyi" kurulur.
Tüketici Konseyi, Bakanın veya
görevlendireceği bir bakanlık görevlisinin
başkanlığında, Adalet, İçişleri, Maliye,
Milli Eğitim, Sağlık, Ulaştırma, Tarım ve köyişleri, Turizm
ve Çevre Bakanlıkları ile Devlet Planlama Teşkilatı
Müsteşarlığı, Hazine Müsteşarlığı,Dış Ticaret Müsteşarlığı,
Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığı, Türk Standartları
Enstitüsü Başkanlığı, Milli Prodüktivite Merkezi, Diyanet
İşleri Başkanlığı, Türk Belediyecilik Derneği, İşçi
Sendikaları Konfederasyonları, Türkiye Milli Kooperatifler
Birliği, Yüksek Öğretim Kurulu, Türkiye Barolar Birliği,
Türk Mimar Mühendis Odaları Birliği, Türk Eczacılar Birliği,
Türk Tabibleri Birliği, Türkiye Esnaf ve Sanatkarları
Konfederasyonu, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Türkiye
Ziraat Odaları Birliği, Milli Kalite Konseyi, Ahilik
Araştırma ve Kültür Vakfı ve Tüketici Örgütleri
temsilcilerinden oluşur.
Tüketici Konseyini oluşturan kurum ve
kuruluşların temsilcilerinin sayı ve nitelikleri ile
Tüketici Konseyine katılabilmek için tüketici örgütlerinin
sahip olmaları gereken asgari üye sayısı ve bu örgütlerin
Tüketici Konseyine gönderecekleri temsilci sayısı Bakanlıkça
belirlenir. Ancak, kamu kurum ve kuruluşlarından gelen
temsilcilerin sayısı, hiçbir şekilde Tüketici Konseyinin
toplam üye sayısının %50'sinden fazla olamaz.Tüketici
Konseyi yılda en az bir kez toplanır.
Tüketici Konseyinin çalışma usul ve
esasları ile diğer hususlar Bakanlıkça çıkarılacak bir
yönetmelikle düzenlenir.
Tüketici Sorunları Hakem Heyeti
Madde 22 - Bakanlık, il
ve ilçe merkezlerinde, tüketiciler ile satıcılar arasında
çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla belediyelerle
koordineli olarak, en az bir "tüketici sorunları hakem
heyeti" oluşturmakla görevlidir.
Başkanlığı Sanayi ve Ticaret İl Müdürü
veya görevlendireceği bir memur tarafından yürütülen
tüketici sorunları hakem heyeti; belediye başkanının konunun
uzmanı belediye personeli arasından görevlendireceği bir
üye, baronun mensupları arasından görevlendireceği bir üye,
ticaret ve sanayi odası ile esnaf ve sanatkar odalarının
görevlendireceği bir üye ve tüketici örgütlerinin
seçecekleri bir üye olmak üzere başkan dahil 5 üyeden
oluşur. Ticaret ve sanayi odası ya da ayrı ayrı kurulduğu
yerlerde ticaret odası ile esnaf ve sanatkar odalarının
görevlendireceği üye, uyuşmazlığın satıcı tarafını oluşturan
kişinin tacir veya esnaf ve sanatkar olup almamasına göre
ilgili odaca görevlendirilir.
Bakanlık taşra teşkilatının bulunmadığı il
ve ilçelerde tüketici sorunları hakem heyetinin başkanlığı
en büyük mülki amir ya da görevlendireceği bir memur
tarafından yürütülür. Tüketici sorunları hakem heyetinin
oluşumunun sağlanamadığı yerlerde noksan üyelikler, belediye
meclislerince re'sen doldurulur.
Tüketici sorunları hakem heyetlerinin
vereceği kararlar, tüketici mahkemelerinde delil olarak
ileri sürülebilir. Uyuşmazlık konusu mal veya hizmet
bedelinin 5.000.000 (17.200.000).-TL.'yi aşmadığı hallerde,
bu heyetlerce verilmiş bir karar olmaksızın tüketici
mahkemelerine başvurulamaz. Bu parasal sınır, her yıl 8 inci
maddenin son fıkrasında gösterilen usul çerçevesinde yeniden
belirlenir.
25 inci maddede cezai yaptırıma bağlanmış
hususlara ilişkin uyuşmazlıklar, tüketici sorunları hakem
heyetlerinin görev ve yetki kapsamı dışındadır.
Tüketici sorunları hakem heyetlerinin
kurulması, çalışması, usul ve esasları ile diğer hususlar
Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikte düzenlenir.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Yargılamaya ve Cezaya İlişkin
Hükümler
Tüketici Mahkemeleri
Madde 23 - Bu Kanunun
uygulanmasıyla ilgili olarak çıkacak her türlü ihtilaflara
tüketici mahkemelerinde bakılır.
Tüketici mahkemelerinin yargı çevresi,
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir.
Tüketici mahkemeleri nezdinde tüketiciler,
tüketici örgütleri ve Bakanlıkça açılacak davalar her türlü
resim ve harçtan muaftır. Tüketici Mahkemelerinde görülecek
davalar Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun Yedinci Babı,
Dördüncü Faslı hükümlerine göre yürütülür.
Üretimin, Satışın Durdurulması ve
Malın Toplatılması
Madde 24 - Satışa sunulan
bir seri malın ayıplı olması durumunda Bakanlık veya
tüketici örgütleri, ayıplı seri malın üretiminin ve
satışının durdurulması ve satış amacıyla elinde
bulunduranlardan toplatılması için dava açabilirler.
Mahkeme, dava sonucunda ayıplı malların
toplatılması kararını vermiş ise;
ayıplı malın ve ayıbın niteliğine göre bu
malların, satıcıya iade edilip edilmemesine de karar verir.
Ancak, malların toplatılması için yapılan hertürlü masraf,
aleyhine karar verilen kişi tarafından ödenmedikçe mallar
kendisine iade edilmez.
Dava konusu malları satış amacıyla elde
etmiş olan üçüncü kişilerin açacakları rücu davaları da asıl
davaya bakan mahkemede görülür.
Ayıplı malları satın alan tüketicilerin
uğradıkları maddi ve manevi zararlar nedeniyle tek tek dava
açma hakları saklıdır.
Ceza Hükümleri
Madde 25 - 4 üncü
maddenin yedinci fıkrasına, 5 inci maddenin birinci
fıkrasına, 6 ncı maddenin üçüncü fıkrasına, 7 nci maddenin
üçüncü fıkrasına, 9 uncu maddenin birinci fıkrasına, 10 uncu
maddenin birinci fıkrasına ve 12 nci maddenin bir ve ikinci
fıkralarına aykırı hareket edenler hakkında 5.000.000 lira
para cezası uygulanır.
8 inci maddenin ikinci fıkrasına, 13 üncü
maddenin bir ve ikinci fıkralarına, 14 üncü maddenin birinci
fıkrasına, 15 inci maddenin birinci fıkrasına, 27 nci
maddenin ikinci fıkrasına aykırı hareket edenler hakkında
10.000.000 lira para cezası uygulanır.
16 ncı maddeye aykırı hareket edenler
hakkında 200.000.000 lira para cezası uygulanır. 16 ncı
maddeye aykırılık, ülke düzeyinde yayın yapan yazılı, sözlü,
görsel vesair araçlar ile gerçekleşmiş ise, cezanın on katı
uygulanır. Bakanlık ayrıca ticari reklam veya ilanın
durdurulması ve/veya aynı yöntemle düzeltilmesini
ilgililerden ister. Bu isteğe rağmen 16 ncı maddeye
aykırılığın devamı halinde, Bakanlık ticari reklam veya
ilanın durdurulması ve/veya aynı yöntemle düzeltilmesi
talebi ile tüketici mahkemesine başvurabilir.
18 inci ve 19 uncu maddeye aykırı hareket
edenler hakkında 100.000.000 lira para cezası uygulanır.
Ayrıca 18 inci madde uyarınca mecburi standardına aykırı
olarak imal edilen malın, tüketicinin, can ve mal güvenliği
ve sağlığı ile doğrudan ilgisinin bulunması ve standardına
intibak ettirilmesinin imkansız olması hallerinde, tüketici
mahkemesi, doğrudan veya Bakanlığın başvurusu üzerine üretim
ve satışın engellenmesi için işyerinin kapatılmasına ve
malın müsaderesine ve gerektiğinde tüketim ve kullanım
amacıyla elinde bulunduranlardan toplatılmasına karar
verebilir. Bu fıkranın uygulandığı hallerde, verilip
kesinleşen işyeri kapatma karar özetleri, büyük harflerle
yazılmak suretiyle ve kapatma süresi kadar kalmak üzere
kapatılan işyerinin göze çarpan bir yerine yapıştırılır.
Ayrıca karar özeti mahkemece Cumhuriyet Başsavcılığına
bildirilir ve masrafı daha sonra faillerden alınmak üzere
Ankara, İstanbul, İzmir'de yayınlanan ve tirajı yüzbinin
üzerinde bulunan bir veya iki gazetede ve ayrıca varsa suç
yerinde yayınlanan mahalli bir gazetede derhal ilan edilir.
(Ek: 15/1/1997 - 4226/2 md.) 11 inci
maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarına aykırı hareket
edenler hakkında 500 000 000 lira para cezası uygulanır.
Aykırılık ülke düzeyinde yayım yapan süreli yayın ile
gerçekleşmişse cezanın 20 katı uygulanır. Bakanlık, ayrıca
süreli yayın kuruluşundan kampanyanın ve kampanyaya ilişkin
her türlü reklam ve ilanın durdurulmasını ister. Bu isteğe
rağmen aykırılığın devamı halinde, reklam ve ilanın durdurma
zorunluluğunun doğduğu tarihten itibaren her sayı için 1 000
000 000 lira para cezası uygulanır ve Bakanlık kampanyanın
ve kampanyaya ilişkin her türlü reklam ve ilanın
durdurulması talebi ile tüketici mahkemesine başvurur.
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen para
cezaları, suçun aynı yıl içerisinde tekerrürü halinde iki
misli olarak uygulanır. Para cezaları her yıl başında Türk
Ceza Kanununun Ek 2 nci madde hükümleri uyarınca artırılır.
Bu Kanunda yazılı fiiller hakkında
verilecek idari para cezaları, bu fiiller için diğer
kanunlarda yazılı cezaların uygulanmasına engel olmaz.
Cezalarda Yetki, İtiraz ve
Zamanaşımı
Madde 26 - 25 inci
maddenin;
a) Birinci fıkrasında düzenlenen 12 nci
maddenin bir ve ikinci fıkralarına aykırılık halinde
öngörülen cezalar belediye encümenlerince,
b) (Değişik: 15/1/1997 - 4226/3 md.)
Üçüncü ve beşinci fıkralarında gösterilen cezalar Bakanlık
tarafından.
c) Diğer cezalar o yerin mülki amiri
tarafından verilir.
Bu Kanunda düzenlenen her türlü para
cezası, idari niteliktedir. Bu cezalara karşı tebliğ
tarihinden itibaren en geç yedi gün içerisinde yetkili idare
mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen
cezanın yerine getirilmesini durdurmaz ve zaruret görülmeyen
hallerde evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede
sonuçlandırılır. İtiraz üzerine idare mahkemesince verilen
kararlar kesindir.
25 inci maddeye göre verilen para
cezaları, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre tahsil olunur.
Bu Kanunda düzenlenen idari para
cezalarının verilmesine ilişkin cezai zamanaşımı süresi bir
yıldır. Zamanaşımı süresi, bu Kanun hükümlerine aykırı
fiilin işlendiği tarihte başlar.
Sürekli veya tekrarlanan ihlaller
sözkonusu ise süre, ihlalin sona erdiği ya da en son
tekrarlandığı günden itibaren başlar. Karar aleyhine yargı
yoluna başvurulmuş olması tahsil zamanaşımını keser.
Cezalar, cezayı vermeye yetkili merci
tarafından yedi gün içerisinde ilgilinin mensup olduğu
meslek kuruluşuna bildirilir.
BEŞİNCİ KISIM
Çeşitli Hükümler
Denetim
Madde 27 - Bu Kanunun
uygulamasında, Bakanlık müfettişleri ve kontrolörleri ile
Bakanlıkça ve belediyelerce görevlendirilecek personel;
fabrika, mağaza, dükkan, ticarethane, depo, ambar gibi her
türlü mal konulan ve/veya satılan veya hizmet sunulan
yerlerde denetleme, inceleme ve araştırma yapmaya
yetkilidirler.
Bu Kanunun kapsamına giren husularda
yetkili ve görevli kişi ve kuruluşlara her türlü bilgi ve
belgelerin doğru olarak gösterilmesi ve asıl ve onaylı
kopyalarının verilmesi zorunludur.
Laboratuvar
Madde 28 - Bakanlık, bu
Kanunun uygulanması için laboratuvarlar kurabilir veya
Bakanlıkların kurulu bulunan laboratuvarlarından istifade
edebilir; kalite kontrolü yapacak resmi ve özel kuruluş
laboratuvarlarında bulunması gereken asgari teknik
özellikleri ilgili bakanlıklar ile müştereken tesbit ve
ilanla görevlidir.
Bakanlıkça yapılan denetimler sırasında
alınan numunelerin tahlilleri resmi veya özel kuruluş
laboratuvarlarında yaptırılabilir. Tahlil sonuçlarının
standardına aykırı çıkması halinde, buna ilişkin tüm
giderler üretici kişi veya kuruluş tarafından ödenir. Bu
giderler, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
hükümlerine göre tahsil olunur.
Ödenek
Madde 29 - Bu Kanunla
kurulan Tüketici Konseyi, tüketici sorunları hakem heyetleri
ve Reklam Kurulunun kuruluş ve çalışmalarına ilişkin
masraflar ile sair harcamalar, Bakanlık bütçesine konulacak
ödenekten karşılanır.
Yeni kurulacak ve sermayeleri en az
yüzmilyon Lira ve daha yukarıda olan anonim ve limited
şirket statüsündeki tüm ortaklıkların sermayelerinin ve
sermaye artırımı halinde artan kısmın binde ikisi nisbetinde
yapılacak ödemeler, T.C. Merkez Bankası nezdinde açılacak
bir hesapta toplanır. Bu hesapta toplanan paraların yüzde
beşi bu Kanunun uygulanmasında görev alan kuruluşlar
tarafından, yüzde doksanbeşi ise 4054 sayılı Kanunla kurulan
"Rekabet Kurumu" tarafından kullanılır.
Diğer Hükümler
Madde 30 - Bu Kanunda
hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler uygulanır.
Yönetmelikler ve Düzenlemeler
Madde 31 - Bu Kanunda
öngörülen yönetmelikler, Kanunun yayımı tarihinden itibaren
bir yıl içerisinde ilgili kamu kuruluşları, mesleki üst
kuruluşlar ve tüketici örgütlerinin görüşleri alınarak
Bakanlıkça çıkarılır. Bakanlık, bu Kanunun uygulanmasıyla
ilgili olarak mevzuat çerçevesinde gerekli tedbirleri almaya
ve düzenlemeleri yapmaya yetkilidir.
Kaldırılan Hükümler
Madde 32 - 3489 sayılı
Pazarlıksız Satış Mecburiyetine Dair Kanun, 632 sayılı İthal
veya Yurt İçinde İmal Edilen Taşıt Araçları, Motor, Makina
Alet ve Cihazların Tanıtmalık ile Birlikte Satışı Hakkında
Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici Madde 1 - Tüketici
mahkemeleri kuruluncaya kadar bu mahkemelerde görülmesi
gereken davalara bakacak mahkemeleri, Hakimler ve Savcılar
Yüksek Kurulu belirler.
Yürürlük
Madde 33 - Bu Kanun
yayımı tarihinden 6 ay sonra yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 34 - Bu Kanun
hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. |
